कोंकणी अभ्यास मंडळ

  वेळ शेणलो वो मनीस ?   वेळ सगळ्यांक खूब गरजेचो. वेळाची गरज कोणाच ना असो म्हूण कोण ना. कोंकणींत वेळ उतराचे दोन अर्थ आसात. दर्यावेळ ह्या अर्थान वेळ शब्द वापरतात. आतां वेळ ह्या उतराच्या जाग्यार इंग्लीशींतले टायम हें उतर वापरतात. मागीर आमी कोणाकूय विचारतात टायम कितलो जालां ?  वेळ पळोवंक आमकां घरांत वणटी घडयाळीचेर चोवपाक मेळटा. हाताक घातिल्ल्या वॉचीक पळोवन सांगूंक शकतात. इतल्यान काबार जावूंक ना. टायम नवे पिळगेच्या बोल्सांत पावलो. म्हणल्यार मोबायल. जाय तेन्ना जुप्प करून बोल्सांतलो मोबायल काडलो , टायम चोयलो , परत बोल्सांत दवरलो. आलाम क्लॉक आयलें. जो मेरेन ताका बंद करनात तो मेरेन तो एक सारको वाजत रावता. आदीं लोक कोंब्या सादार उठ्ठालें. आपल्या वावराक वतालें. पूण आतां कोंबे गांवांतले नाच्च जाल्यात. देखून दर एकल्याचो मोबायल साद घालपाक लागलो. घडयाळीवेलो वेळ आतां स्मार्टूय जाला.   पूण वेळ आतां नाच्च जायत वता , अशें लोक म्हणपाक लागल्यात. दर एक फावट ताच्या तोंडांतल्यान आयकतां टायमूच पावलो ना. कारण कितें आसूंक शकता ? घडयाळीचो कांटो फास्ट घुंवता म्हूण काय वेळ बरो बेगीन धांवत...

मनशांच्या सभाव पावसा सारखो   गोंय हें दर्यादेगां खातीर तशेंच न्हंयो आनी धबधबे अशें आदी उदकाच्या प्रका रां खातीर फामाद आसा. तशेंच वेगवेगळे तरेन पावस गों यां त आमकां खूब प्रमा णां त पळोवंक मेळटा. गोंयकारांचे जिणेंत पावस हो म्हत्वाचो घटक जाल्ल्यान पावसा संदर्भांत आमचे भाशेंतूय वेगवेगळी उतरावळ मेळटा. देखीक , पावस शेनता, पिरपिरता, घोगेता , रकता अशें आदी तरेचे पावसाचे प्रकार आमकां दिसून येतात. पावस आनी मनशाचें सामकें लागींचें नातें आसा. मनशाचो सभाव हो पावसा सारखो आसता. जेन्ना पावस झडत रावता तेन्ना आमकां बेजार येवपाक लागता. तेच तरेन मनीस फक्त एकेच तरेन वागता, केन्नाय पळयल्यार ताच्या मुखामळार हांसो, दुख्ख , निराशी मुखामळ, राग आदी ह्यो भावना सोडून त्या भितरली खंयचीय एक भावना सदांच ताच्या वाग णुकें त दिसल्यार आमकां ताचो बेजार येवपाक लागता. अशे तरेच्यो भावना ता चे वाग णुकें तल्यान आमकां दिसून येतात, तेन्ना आमकां ताचो सभाव कसो आसा हें जाणवता. तशेंच बारकायेन नदर मारून पळयल्यार आमकां कळटा की पावसाची गत तशीच आसता. केन्ना मोटो घोग्यांनी झ डटा . जशें खूब रागार जाल्लें वरी भास जाता वा केन्ना बारीक,...

फाट लीं दोन व र्सां कोरोना महामारेक लागून गोंयांतलीं जायतीं फेस्तां आनी जात्रा तशेंच हेर सण-परबो मनोवपाच्यो तश्योच उरल्यो. ह्या वर्सा मात आमकां हे सगळे परत एक फावट उमेदीन आनी खोशयेन मनोवपाची संद मेळ्ळी. मिलाग्र सायबिणी चें फेस्त हें सांगें वा ठा रांतलो लोक एकवटान व्हडा दबाज्यान आनी उमेदीन मनय तात. हें फेस्त ह्या वा ठा रांत लें सगळ्यांत फामाद आनी म्हत्वा चें फेस्त. फेस्ताचे तयारे चे सुरवातेक माडी जाता. माडी म्हणल्यार फेस्ताची सुरवात करपा चें एक चि न्न . खंय चे य इ गर्जे च्या वा कस ल्या य फेस्ताचे सुरवातेक माडी आसताच. लो खंडा चो एक खांबो इगर्जे मुखार आसता . ताका लावपाक बोंदे र आसता जें धव्या लुगटान आयत आकारान तयार केल्ले आसता . ताचेर एक चित्र आसता . जर फेस्त सायबिणी चें आसल्यार बोंदे राचेर सायबिणी चें चित्र आनी खुरसा चें फेस्त आसल्यार खुरसा चें चि त्र आसता आनी तें बोंदे र माडयेक बांदतात आनी तातूं त फुलां घुटलाय ल्लीं आसतात. तिरंगी बावटो बांदतात तस ले च तरेच्या खांब्याक आनी तेच तरेन तें बांदतात. पाद्री मागणें करून तें सोडटा आनी ताचेर आनी लो कां चेर आजमेत शिंवरता. ...

          भुकेल्ल्या पोटांत कितें तरी, खावपा-जेवपाक मेळचें म्हूण हांव सामकेंच आशेल्लें. पोटाक भूक इतली लागली की मुखार कांयच सुचना. कसलो विचार करप, कितें उलोवप आनी कसलें काम करप. फक्त इतलीच याद जाता तें म्हणल्यार जेवण. केन्ना तरी जेवण मेळ्ळ्यार पुरो अशें म्हणून म्हजें पोट बोब मारतालें. आरे मातशें राव गरजेच्या कामाक लागून हांव आडखळ्ळां देखून जेवण जेवपाक वेळ मेळूंक ना, अशें पोटाक सांगलें. जेन्ना काम सोंपून जेवणाचें ताट हांवें हातांत घेतले तेन्ना मातूय वेळ वगडायनासतना पोटांचे भुकेन तशा तशें जेवलें. जीव सामको धादोस जालो. पोटाची भूक सोंपली. जेवन सोंपले उपरांत उठपाक वतनाच, कसलो तरी आवाज म्हज्या कानार पडलो. हांवें सगळ्याक नदर भोंवडावन पळ्यलें. म्हाका कांयच दिसलें ना. आशी-कुशीक कोणूच ना. तेन्नाच अचकीत म्हजी नदर हांव जेविल्ल्या ताटाचेर पडली. तें ताट कोणा लागीं कसलो तरी संवाद करी. पूण, हांगा म्हज्या बगर कोणूच ना. तेन्ना म्हजे दोळे हांव जेविल्ल्या ताटा कुशीन एका जेवणान भरिल्ल्या शेजारच्या ताटाचेर पडली. हांव जेविल्ले ताट त्या दुसर्‍या ताटाक पळोवन खूब हांसलें. हांवें...

पाय हें उतर फक्त दोनूच अक्षरांनी तयार जाता , पूण पाय ह्या उतरांचो केदो व्हडलो अर्थ जाता हाचो आमी नियाळ घेतला काय ? होच एक मोटो प्रस्न पडटा. सायबीण माय गर्बेस्त जाली कसलोच दादल्याचो संबंद नासतना. तेन्ना देवदूत जुजेच्या सपनांत येवन जेजूचो पाय जावपाक ताका कळीत करता , त्या वेळार जुजे भियेता , पूण तरी लेगीत जुजे आपले जिणेंत त्याग करून जेजूचो पाय जालो. जरी तर जुजे पाय जावंक नासलो जाल्यार आयज संवसारांतलो सगळो लोक ताका जेजूचो पाय म्हणचो नासलो. जुजेन जसो त्याग केलो तसो आयच्या ह्या संवसारांत कोणच करचो नासलो कारण "लज" दिसता. मनीस लजेचे भिरांतेन अशे त्याग दिवपाक फाटीं-फुडें जाता. एके आवयचे कुशव्यांत भुरग्याचो गर्ब तयार जातलो जाल्यार पाय हो खूब म्हत्वाचो. पूण आमी कितलीशींच जाणा पायक व्हडलो मान दिनात. वायट उतरांनी ताचें काळीज दुखयतात. घरांत पायक पाय म्हणटात पूण समाजांत इश्टा मदीं पाय उतर म्हणपाक आमकां खूब लज दिसता , ताका लागून आमी डॅडी वा पप्पा हें उतर वापरतात. आमकां पाय आसा पूण आमी ताका मान दिनात. ताका उणे लेखतात. पाय नाशिल्ल्या भुरग्याचेर आमी केन्ना नदर घुंवडायला काय ? तीं पाय म्हण...

खाण - जेवण हें मनशांचें जगपाचें सा धन . आमच्या चव आनी रुची प्रमाण वेगवेगळ्या खाणांचे प्रकार आमी करून खातात . पूण आयचीं जीं खाणां आमी खातात तीं आमचे भलायके खातीर कितलीं बरी ? असो प्रस्न सदांच म्हज्या मनांत ये ता . आयचीं खाणां जशीं पिझ्झा , बर्गर , केक , चीझ रोल आदी ह्या खाणांचीं नांवां आयकून तोंडाक उदक सुट्टा . पूण हीं खाणां सदांच खायत जाल्यार आमची भलायकी इबाडूंक शकतात हें मात आमी विसरतात. तेलाचीं खाणां खावन थोड्यांक पित्त जावंक शकता . पूण तीं खाणां खातना आमी चिं त्ता त काय ? इतलीं म्हारग खाणां खावन आमी आमच्या पोटाची चरबी वाडोवन घेतात आनी मागीर ती उणी करपाक पयशे मोडून वेगवेगळीं वखदां घेतात . पूण अशें आदल्या लोकां वांगडा जायनासले . पयलीं च्या लोकां चें जेवण खाण पु श्टीक आसतालें . तांदळाची भाकरी , तवसळी , सत्व , ना स ण्यांची भाकरी , अशीं पु श्टीक खाणां खावन शेताचो वावर करून तांची कूड घट्ट उर ताली . आतां आधुनीक खाणां खावन , कुडीची कांयच हाल - चाल नासून भलायकी इबाडपाक लागल्या . ह्या पु श्टीक खाणाचे जिन्नस तें खाव पाचे सो डाच , तांचीं नांवां लेगीत आयच्या भुरग्यांक खबर नात . आमचो शे...